روشن اندیشی
18 بازدید
محل نشر: کتاب نقد » بهار و تابستان 1382 - شماره 26 و 27 » (30 صفحه - از 143 تا 172)
نقش: نویسنده
وضعیت چاپ : چاپ شده
نحوه تهیه : فردی
زبان : فارسی
فرهنگ‌ و مدنیت، محصول‌ و معلول‌ روشن‌اندیشی‌اند و نیز همچون‌ روشن‌اندیشی‌ دایما از طرف‌ جهل‌ و خودخواهی‌ تهدید می‌شوند. انسان‌ در مسیر روشن‌اندیشی‌ با خطرات‌ گوناگونی‌ روبروست؛ اما به‌ قول‌ کانت‌ (مرگ‌ 1804 م) مرد بلند آوازه‌ میدان‌ روشن‌اندیشی، «این‌ خطرها چندان‌ هم‌ که‌ می‌گویند بزرگ‌ نیستند؛ بلکه‌ انسان‌ها با چندبار افت‌ و خیز سرانجام‌ شیوه‌ راه‌رفتن‌ را می‌آموزند. اما یک‌ نمونه‌ از ناکامی، امکان‌ دارد که‌ همه‌ را از تجربه‌های‌ بعدی‌ به‌ هراس‌ افکند»1 و من‌ اضافه‌ می‌کنم‌ که‌ یک‌ نمونه‌ از ناکامی، نه‌ تنها همه‌ را از تجربه‌های‌ بعدی‌ به‌ هراس‌ می‌افکند؛ بلکه‌ زمینه‌ را برای‌ تاخت‌ و تاز جهل‌ و نادانی‌ و حامیان‌ و پاسداران‌ افسانه‌باوری‌ و خام‌ اندیشی‌ که‌ خود را قیم‌ دیگران‌ می‌دانند، آماده‌ می‌سازد. در میان‌ این‌ هراس‌ از تجربه‌ و آن‌ جرات‌ تاخت‌ و تاز، تنها چیزی‌ که‌ آسیب‌ می‌بیند و پایمال‌ می‌گردد، جوانه‌ نوپای‌ روشن‌اندیشی‌ و فرهنگ‌ است. روشن‌اندیشی‌ و محصولش‌ یعنی‌ فرهنگ‌ و تمدن، به‌ یک‌ شاهکار نقاشی‌ می‌ماند که‌ مولود نبوغ‌ است، اما با اندک‌ غفلت‌ نقاش، در مراحل‌ نقاشی‌ و کوچکترین‌ تعرض‌ یعنی‌ فرهنگ‌ دیگران، به‌ سادگی‌ آسیب‌ می‌بیند. بنابراین، اندیشه، فرهنگ‌ و تمدن، به‌ شدت‌ نیازمند دقت‌ و هوشیاری‌ است. این‌ دقت‌ و هوشیاری‌ در دو مرحله‌ ضرورت‌ دارد: مرحله‌ پیدایش‌ و مرحله‌ استمرار و تکامل. آن‌ چه‌ از نظر اندیشمندان، در این‌ دو مرحله‌ اهمیت‌ دارد، «روش» است. هر ملتی‌ که‌ از روش‌ لازم‌ بهره‌مند نباشد، جز ناکامی‌ و شکست، بهره‌ای‌ نخواهد برد.
آدرس اینترنتی